Wernisaż wystawy „Klejnot Kraju Sarmackiego. Wizerunek Matki Bożej Pocieszenia z Sokala w wierze i sztuce”

Muzeum Kresów w Lubaczowie serdecznie zaprasza na wernisaż wystawy „Klejnot Kraju Sarmackiego. Wizerunek Matki Bożej Pocieszenia z Sokala w wierze i sztuce”, który odbędzie się w sobotę, 30 maja 2026 r., o godz. 17:00, w Zespole Cerkiewnym w Radrużu – Oddziale Muzeum Kresów w Lubaczowie. Wernisażowi towarzyszyć będzie koncert pieśni maryjnych w cerkwi św. Paraskewy w wykonaniu C.K. Kapeli oraz Bractwa Różanego Wianka. Wydarzenia odbywają się w ramach Nocy Muzeów z Muzeum Kresów w Lubaczowie.

Wystawa przybliża wspaniałe i zarazem dramatyczne dzieje kultu łaskami słynącego obrazu Matki Bożej Pocieszenia w Sokalu nad Bugiem. Znamienity obraz-ikona należy do najstarszych naśladownictw wizerunku jasnogórskiego. Wykonał go jako dziękczynne wotum Jakub Wężyk, nadworny malarz króla Władysława Jagiełły. W 1519 r. obraz ocalał bez żadnej szkody z płomieni, które doszczętnie strawiły cerkiew. Dostrzeżono w tym cud. Odbudowana świątynia zyskała sławę sanktuarium. W 1598 r. biskup chełmski Stanisław Gomoliński oddał miejsce w opiekę bernardynom. O jeszcze większej sławie wizerunku zadecydowała wojna z Kozakami. W klasztorze, posiadającym wszelkie cechy budowli obronnej, odbywały się strategiczne narady rycerstwa z udziałem króla Jana Kazimierza. Wizerunek zyskał rangę narodowego palladium, przed którym celebrowano dziękczynne wotywy. Sokalskiej Hodegetrii zawdzięczano cudowne odparcie wojsk Bohdana Chmielnickiego od murów klasztoru jesienią 1655 r., co na stałe związało nasze rycerstwo z sokalską Hodegetrią „w jasnoświetnym ubiorze, która wielkie tłumy wojska zbrojnego przeciw nieprzyjacielowi szykowała”.

Istotnym akordem kwitnącego kultu maryjnego był akt koronacji wizerunku w dniu 8 września 1724 r. Rozmach celebracji przewyższył splendor wcześniejszych koronacji w Częstochowie, Trokach i Kodniu. Koronacja przyczyniła się do podniesienia rangi sanktuarium, które odtąd zwano „Ruską Częstochową”.

Kres świetności sanktuarium położyły kasaty mienia i kosztowności, tragiczny w skutkach pożar w 1843 r., który strawił również cudowny wizerunek, a wreszcie utrata Sokalszczyzny przez Polskę na rzecz Związku Sowieckiego w 1951 r.

Ekspozycja prezentuje ocalone zabytki sokalskie, unikalne obrazy, rzeźby, argenteria, a także dzieła późniejsze, będące świadectwem intensywnego promieniowania i żywotności kultu. W realia nieistniejącego już sanktuarium wprowadza bogaty zbiór archiwalnych fotografii i dokumentów.

Partnerami wystawy są Muzea OO. Bernardynów w Leżajsku i Kalwarii Zebrzydowskiej oraz Centrum Kulturalne w Przemyślu. Wystawa została przygotowana w ramach Festiwalu Dziedzictwa Kresów, organizowanego przez Gminę Lubaczów i Województwo Podkarpackie, którego Muzeum Kresów w Lubaczowie jest partnerem strategicznym. Pierwsza odsłona wystawy odbyła się w 2025 r. w Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie w ramach uroczystych obchodów 300-lecia koronacji cudownego wizerunku Matki Bożej Sokalskiej.